რეზინის დაბერების შესახებ ცოდნა

1. რა არის რეზინის დაბერება? რას აჩვენებს ეს ზედაპირზე?
რეზინისა და მისი ნაწარმის დამუშავების, შენახვისა და გამოყენების პროცესში, შიდა და გარე ფაქტორების კომპლექსური ზემოქმედების გამო, რეზინის ფიზიკურ-ქიმიური და მექანიკური თვისებები თანდათან უარესდება და საბოლოოდ კარგავს სამომხმარებლო ღირებულებას. ამ ცვლილებას რეზინის დაბერება ეწოდება. ზედაპირულად ეს ვლინდება ბზარების, წებოვნების, გამკვრივების, დარბილების, ცარცის, ფერის შეცვლისა და ობის გაჩენის სახით.
2. რა ფაქტორები მოქმედებს რეზინის დაბერებაზე?
რეზინის დაბერების გამომწვევი ფაქტორებია:
(ა) ჟანგბადი და რეზინის შემადგენლობაში შემავალი ჟანგბადი რეზინის მოლეკულებთან განიცდის თავისუფალრადიკალურ ჯაჭვურ რეაქციას, რის შედეგადაც მოლეკულური ჯაჭვი წყდება ან ზედმეტად არის გადაჯაჭვული, რაც იწვევს რეზინის თვისებების ცვლილებას. დაჟანგვა რეზინის დაბერების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიზეზია.
(ბ) ოზონისა და ოზონის ქიმიური აქტივობა გაცილებით მაღალია, ვიდრე ჟანგბადის და უფრო დამანგრეველია. ის ასევე არღვევს მოლეკულურ ჯაჭვს, მაგრამ ოზონის გავლენა რეზინზე იცვლება იმის მიხედვით, დეფორმირებულია თუ არა რეზინი. დეფორმირებულ რეზინზე (ძირითადად უჯერ რეზინზე) გამოყენებისას წარმოიქმნება ბზარები, რომლებიც პერპენდიკულარულია დაძაბულობის მოქმედების მიმართულების მიმართ, ანუ ე.წ. „ოზონის ბზარი“; დეფორმირებულ რეზინზე გამოყენებისას ზედაპირზე წარმოიქმნება მხოლოდ ოქსიდის ფენა ბზარების გაჩენის გარეშე.
(გ) სიცხე: ტემპერატურის აწევამ შეიძლება გამოიწვიოს რეზინის თერმული ბზარი ან თერმული ჯვარედინი შეერთება. თუმცა, სითბოს ძირითადი ეფექტი აქტივაციაა. ჟანგბადის დიფუზიის სიჩქარის გაუმჯობესება და დაჟანგვის რეაქციის გააქტიურება, რითაც დაჩქარდება რეზინის დაჟანგვის რეაქციის სიჩქარე, რაც დაბერების გავრცელებული ფენომენია - თერმული ჟანგბადით დაბერება.
(დ) სინათლე: რაც უფრო მოკლეა სინათლის ტალღა, მით უფრო დიდია ენერგია. რეზინის დაზიანებას იწვევს უფრო მაღალი ენერგიის მქონე ულტრაიისფერი სხივები. რეზინის მოლეკულური ჯაჭვის გაწყვეტისა და ჯვარედინი შეერთების გარდა, ულტრაიისფერი სხივები სინათლის ენერგიის შთანთქმის გამო წარმოქმნიან თავისუფალ რადიკალებს, რაც იწყებს და აჩქარებს ჟანგვის ჯაჭვური რეაქციის პროცესს. ულტრაიისფერი სინათლე მოქმედებს როგორც გამათბობელი. სინათლის მოქმედების კიდევ ერთი მახასიათებელი (განსხვავებული სითბოს მოქმედებისგან) არის ის, რომ ის ძირითადად რეზინის ზედაპირზე ხდება. წებოს მაღალი შემცველობის მქონე ნიმუშებისთვის ორივე მხარეს იქნება ქსელური ბზარები, ანუ ე.წ. „ოპტიკური გარე ფენის ბზარები“.
(ე) მექანიკური სტრესი: მექანიკური სტრესის განმეორებითი ზემოქმედების ქვეშ, რეზინის მოლეკულური ჯაჭვი იშლება თავისუფალი რადიკალების წარმოქმნით, რაც გამოიწვევს ჟანგვის ჯაჭვურ რეაქციას და მექანოქიმიური პროცესის წარმოქმნას. მოლეკულური ჯაჭვების მექანიკური გახლეჩა და ჟანგვის პროცესების მექანიკური გააქტიურება. რომელი მათგანია უფრო მომგებიანი, დამოკიდებულია იმ პირობებზე, რომლებშიც ის მოთავსებულია. გარდა ამისა, სტრესის ზემოქმედების ქვეშ ადვილია ოზონის დაბზარვის გამოწვევა.
(ვ) ტენიანობა: ტენიანობის ეფექტს ორი ასპექტი აქვს: რეზინი ადვილად ზიანდება ნოტიო ჰაერში წვიმის ზემოქმედებისას ან წყალში ჩაძირვისას. ეს იმიტომ ხდება, რომ რეზინში წყალში ხსნადი ნივთიერებები და სუფთა წყლის ჯგუფები წყალში გამოიყოფა და იხსნება. ეს გამოწვეულია ჰიდროლიზით ან შთანთქმით. განსაკუთრებით წყალში ჩაძირვისა და ატმოსფეროში ზემოქმედების მონაცვლეობითი მოქმედებისას, რეზინის დაშლა დაჩქარდება. თუმცა, ზოგიერთ შემთხვევაში, ტენიანობა რეზინს არ აზიანებს და დაბერების შეფერხებასაც კი ახდენს.
(ზ) სხვა: არსებობს ქიმიური გარემო, ცვლადი ვალენტურობის ლითონის იონები, მაღალი ენერგიის გამოსხივება, ელექტროენერგია და ბიოლოგია და ა.შ., რომლებიც გავლენას ახდენენ რეზინზე.
3. რა ტიპის რეზინის დაბერების ტესტირების მეთოდები არსებობს?
შეიძლება დაიყოს ორ კატეგორიად:
(ა) ბუნებრივი დაბერების ტესტის მეთოდი. იგი ასევე იყოფა ატმოსფერულ დაბერების ტესტად, ატმოსფერული დაჩქარებული დაბერების ტესტად, ბუნებრივი შენახვის დაბერების ტესტად, ბუნებრივ გარემოდ (მათ შორის, დამარხული მიწის და ა.შ.) და ბიოლოგიურ დაბერების ტესტად.
(ბ) ხელოვნურად დაჩქარებული დაბერების ტესტირების მეთოდი. თერმული დაბერების, ოზონის დაბერების, ფოტოდაბერების, ხელოვნური კლიმატური დაბერების, ფოტოოზონის დაბერების, ბიოლოგიური დაბერების, მაღალი ენერგიის რადიაციული და ელექტრული დაბერების, ასევე ქიმიური გარემოს დაბერებისთვის.
4. რა ტემპერატურული კლასი უნდა შეირჩეს სხვადასხვა რეზინის ნაერთების ცხელი ჰაერით დაბერების ტესტისთვის?
ნატურალური რეზინის შემთხვევაში, ტესტის ტემპერატურა, როგორც წესი, 50~100℃-ია, სინთეტიკური რეზინის შემთხვევაში კი - 50~150℃, ზოგიერთი სპეციალური რეზინის შემთხვევაში კი ტესტის ტემპერატურა უფრო მაღალია. მაგალითად, ნიტრილის რეზინი გამოიყენება 70~150℃-ზე, ხოლო სილიკონის ფტორის რეზინი, როგორც წესი, გამოიყენება 200~300℃-ზე. მოკლედ, ეს უნდა განისაზღვროს ტესტის შედეგების მიხედვით.